Frá viðveru til sveigjanleika: Fjarvinna og umbreyting vinnumenningar í íslenskum fyrirtækjum

Útdráttur

COVID-19-heimsfaraldurinn hraðaði innleiðingu fjarvinnu á íslenskum vinnumarkaði og skapaði fágætt tækifæri til að rannsaka hvernig rótgróin viðverumenning innan fyrirtækja tók breytingum. Markmið rannsóknarinnar var að svara þeirri spurningu hvernig stjórnendur í íslenskum fyrirtækjum hafa upplifað og brugðist við breytingum á vinnufyrirkomulagi, stjórnun og vinnumenningu í kjölfar aukinnar fjarvinnu. Byggt er á eigindlegri rannsókn þar sem tekin voru hálfstöðluð einstaklingsviðtöl við átta stjórnendur úr ólíkum atvinnugreinum sem höfðu beina reynslu af innleiðingu fjarvinnu eftir COVID-19. Gögnin voru greind með þemagreiningu. Niðurstöðurnar sýna að aukin fjarvinna var ekki einungis breyting á staðsetningu vinnunnar heldur víðtæk skipulagsleg og menningarleg umbreyting. Fyrirtækin fóru frá vinnuumhverfi þar sem viðvera, sýnileiki og daglegt aðgengi höfðu verið sjálfgefin viðmið yfir í vinnufyrirkomulag sem krafðist aukins sveigjanleika, skýrari verkferla og markvissari samskipta. Jafnframt kom fram að stjórnendur þurftu að endurmóta stjórnun sína frá viðverumiðuðu eftirliti yfir í aukið traust, markvissari eftirfylgni og skýrari ábyrgðarskiptingu, þó með viðvarandi togstreitu milli sjálfstæðis og stjórnunarlegs utanumhalds. Þá sýna niðurstöðurnar að blandað vinnufyrirkomulag hefur fest sig í sessi sem líklegt framtíðarfyrirkomulag en er enn í mótun sem skipulagslegt jafnvægisverkefni. Fræðilegt framlag rannsóknarinnar felst í að sýna hvernig fjarvinna birtist í reynslu stjórnenda sem samverkandi menningarleg og stjórnunarleg umbreyting fremur en eingöngu tæknileg aðlögun. Rannsóknin dýpkar þannig skilning á því hvernig fyrirtæki endurmóta viðveru, ábyrgð, samskipti og félagslega samheldni þegar sveigjanlegir vinnuhættir verða varanlegur hluti af starfseminni. Hagnýtt gildi hennar felst í að varpa ljósi á að árangursrík innleiðing sveigjanlegra vinnuhátta krefst skýrs ramma um ábyrgð, samskipti, upplýsingaflæði og félagslega samheldni ef tryggja á jafnvægi milli framleiðni og vellíðanar starfsfólks.